Prej ditësh, në rrjetet sociale shqiptare po qarkullojnë me ritëm të lartë postime që lidhin emigrantët me kriminalitetin në Shqipëri. Video të dhunshme, grabitje, përleshje e ngjarje kriminale publikohen me tituj alarmues, duke krijuar përshtypjen se vendi po përballet me një valë të re krimi të sjellë nga emigrantët. Problemi është se, në jo pak raste, materialet e publikuara nuk shoqërohen me informacion të verifikueshëm për vendin, kohën apo rrethanat e ngjarjes. Disa prej videove, madje, duket se i përkasin vendeve të tjera.
Kjo nuk është thjesht një histori klikimesh. Është një mënyrë e rrezikshme për të prodhuar perceptime dhe për të ushqyer frikën. Një video pa kontekst mund të bëhet brenda pak minutash “provë” për një pretendim që nuk është verifikuar. Një titull i shkruar për të provokuar zemërim mund të marrë mijëra reagime, ndërsa e vërteta, që kërkon verifikim dhe shpjegim, shpesh mbetet shumë më pak e klikuar.
Dhe këtu hyn në lojë algoritmi. Platformat sociale favorizojnë përmbajtjet që prodhojnë reagime të forta: zemërim, frikë, tronditje dhe përplasje. Sa më shumë njerëz komentojnë, shpërndajnë apo debatojnë, aq më shumë përmbajtja qarkullon. Kjo krijon një rreth vicioz: portali publikon një material provokues, publiku revoltohet, komentet shtohen, algoritmi e shtyn përpara dhe portali merr sinjalin se duhet të publikojë edhe më shumë nga e njëjta përmbajtje.
Në këtë garë për klikime, faktet rrezikojnë të bëhen dytësore.
Por ka edhe një ironi të hidhur që nuk duhet anashkaluar. Shqiptarët e dinë shumë mirë se çfarë do të thotë të gjykohesh si grup nga veprimet e disa individëve. Për dekada, shqiptarët që emigruan në Britani, Greqi, Itali, Gjermani e vende të tjera janë përballur me stereotipe, paragjykime dhe tituj që e lidhin kombësinë me kriminalitetin. Një shqiptar kryen një krim dhe shumë shpejt, në diskursin publik, krimi rrezikonte të shndërrohej në “krim shqiptar”.
Sot, disa prej nesh po bëjnë të njëjtën gjë me të tjerët.
Nëse një emigrant kryen një vepër penale në Shqipëri, lajmi duhet të raportohet. Natyrisht që duhet të raportohet. Por kombësia nuk duhet të kthehet në etiketë kolektive dhe një rast individual nuk mund të përdoret si provë se një komunitet i tërë është kriminal. Të raportosh një fakt dhe të ndërtosh një narrativë urrejtjeje janë dy gjëra krejtësisht të ndryshme.
Po aq problematike është edhe publikimi i videove pa verifikuar origjinën e tyre. Në epokën e TikTok-ut, Facebook-ut dhe Telegram-it, një video mund të jetë filmuar në çdo cep të botës dhe të shfaqet disa orë më vonë si “ngjarje në Shqipëri”. Një portal serioz duhet të bëjë pyetjet më elementare: Ku është filmuar? Kur ka ndodhur? Kush e ka publikuar fillimisht? A e konfirmojnë policia apo autoritetet? A ekziston një burim i dytë i pavarur?
Pa këto përgjigje, kemi një video, jo domosdoshmërisht një lajm.
Edhe reagimi i publikut meriton një reflektim të veçantë. Është e kuptueshme që njerëzit të shqetësohen për sigurinë, kriminalitetin dhe rendin publik. Askush nuk duhet të justifikojë krimin, pavarësisht se kush e kryen. Por zemërimi ndaj një individi nuk duhet të shndërrohet në urrejtje ndaj një grupi njerëzish.
Sidomos nga ata që vetë kanë përjetuar emigracionin.
Sepse është e lehtë të harrosh se si ndihesh kur të gjykojnë jo për atë që ke bërë ti, por për atë që ka bërë dikush tjetër me të njëjtën pasaportë. Është e lehtë të harrosh komentet që shqiptarët kanë lexuar për vite me radhë në mediat e huaja. Është e lehtë të harrosh se sa e padrejtë është të shndërrosh një kombësi në sinonim të kriminalitetit.
Shqipëria ka probleme reale me kriminalitetin dhe sigurinë. Ato duhen trajtuar me statistika, hetime, drejtësi dhe institucione funksionale, jo me video të pakonfirmuara dhe tituj që synojnë vetëm të ndezin komentet.
Media ka një përgjegjësi shumë më të madhe sesa të marrë klikimin e radhës. Ajo duhet të verifikojë, të vendosë kontekst dhe të informojë. Nëse një portal nuk di ose nuk do të kontrollojë se ku ka ndodhur një video, nuk po informon publikun; po i shet atij një emocion.
Dhe ndoshta pyetja më e rëndësishme është kjo: a duam një media që na tregon se çfarë ka ndodhur, apo një media që na tregon kë duhet të urrejmë?
Sepse krimi ka autorë individualë. Përgjegjësia është individuale. Ndërsa urrejtja kolektive nuk është drejtësi.
Është thjesht një tjetër produkt që shitet shumë mirë në tregun e klikimeve.